Αστράγαλοι: τα κοκαλάκια των παιδιών της αρχαίας Ελλάδας

Αν έχεις παίξει πεντόβολα στην αυλή, με πέντε πετραδάκια, ξέρεις ήδη το μισό παιχνίδι: πετάς ένα ψηλά, προλαβαίνεις να μαζέψεις ένα από κάτω, και το πιάνεις πριν πέσει. Παρόμοια παιχνίδια έπαιζαν και τα παιδιά της αρχαίας Ελλάδας, πολύ πριν από εμάς, με κοκαλάκια από πρόβατο ή κατσίκα.

Αυτά τα κοκαλάκια τα έλεγαν αστραγάλους. Στο Connect Cafe έχουμε πια δύο παιχνίδια μαζί τους, στην καινούρια ενότητα 🏛️ Παιχνίδια από τα Αρχαία Ελληνικά χρόνια.

Όλο το παιχνίδι σε 10 διαφάνειες

Αν θες να το δεις όλο με μια ματιά, ή να το δείξεις στην παρέα πριν ρίξετε τα κοκαλάκια, εδώ είναι η παρουσίαση των Αστραγάλων. Σύρε ή πάτα τα βελάκια, και με το ⛶ Σινεμά τη βλέπεις σε όλη την οθόνη.

Τι ξέρουμε από την αρχαιότητα

Ο αστράγαλος είναι ένα μικρό κόκαλο από το πόδι του ζώου. Δεν πέφτει σε έξι πλευρές όπως το ζάρι, αλλά σε τέσσερις, που μετρούσαν 1, 3, 4 και 6. Ο Πολυδεύκης (2ος αι. μ.Χ., «Ονομαστικόν» 9.100) γράφει ότι δύο και πέντε δεν υπάρχουν, και ότι η πλευρά του ενός λεγόταν «κύων», δηλαδή σκύλος.

Τα λεξικά ονομάζουν «Αφροδίτη» την καλύτερη βολή με τέσσερα κοκαλάκια, όταν πέφτουν όλα διαφορετικά, και «κύων» τη χειρότερη. Οι Ρωμαίοι την έλεγαν Venus, και ο Κικέρων τη χρησιμοποιεί σαν παράδειγμα τύχης: με τέσσερις αστραγάλους, γράφει, η Venus βγαίνει τυχαία. Για τους Έλληνες υπάρχει μια διαφορά: ο Stephen Kidd έδειξε το 2017 ότι στα στοιχήματα έριχναν πέντε αστραγάλους και όχι τέσσερις.

Παίζονταν από παιδιά και από μεγάλους. Στην Ιλιάδα (23.87-88) ο Πάτροκλος θυμάται ότι, παιδί ακόμα, σκότωσε άθελά του ένα άλλο παιδί σε καβγά για αστραγάλους, και στον Λύσι του Πλάτωνα (206e) τα αγόρια της παλαίστρας παίζουν αστραγάλους με τα καλά τους. Υπάρχουν και πήλινα ειδώλια, όπως δύο κορίτσια του 4ου αι. π.Χ. στο Βρετανικό Μουσείο. Η πεντέλιθα, με πέντε πετραδάκια που πετάς και πιάνεις, είναι κι αυτή αρχαία (Πολυδεύκης 9.126), παιχνίδι κυρίως των γυναικών και των κοριτσιών.

Τι φτιάξαμε εμείς

Οι κανόνες που παίζεις εδώ είναι δικοί μας, και το λέμε ανοιχτά και μέσα στο παιχνίδι, στο 📜 Η ιστορία.

• Ότι ρίχνεις τέσσερα, και ότι «κύων» είναι ακριβώς οι τέσσερις μονάδες, το ορίσαμε εμείς.
• Πόσο συχνά πέφτει η κάθε πλευρά είναι δική μας εκτίμηση: οι φαρδιές πλευρές (3 και 4) πέφτουν πιο συχνά από τις στενές (1 και 6).
• Οι πόντοι, τα μπόνους, οι δέκα γύροι και η ξαναρίψη είναι δικά μας.
• Οι τελίτσες πάνω στα κοκαλάκια είναι δικές μας, για να διαβάζονται οι πλευρές.
• Μόνο πόντοι, τίποτε άλλο.

🦴 Η βολή

Παίζεις μόνος σου, με φίλους στην ίδια οθόνη (έως τέσσερις), ή εναντίον bots. Τα bots φαίνονται πάντα με το 🤖 δίπλα στο όνομά τους. Ο Δάμων, η Φιλίστη και ο Κλεόβουλος είναι bots, εύκολα ή δύσκολα, όπως διαλέξεις.

Στη σειρά σου ρίχνεις τέσσερις αστραγάλους, που κουτρουβαλάνε πάνω στο πάτωμα. Οι πόντοι είναι το άθροισμά τους. Αν δεν σου αρέσει η βολή, μία φορά σε κάθε γύρο αγγίζεις όσους θέλεις να ξαναρίξεις και μετράει η δεύτερη ρίψη.

Οι ονομαστές βολές δίνουν μπόνους:

• Αφροδίτη (1, 3, 4, 6): +25.
• Τετράδα (τέσσερις ίδιοι, εκτός από μονάδες): +10.
• Δύο ζευγάρια: +4.
• Κύων (τέσσερις μονάδες): μηδέν πόντοι στον γύρο και χάνεις 10 από το σύνολό σου, αλλά όχι κάτω από το μηδέν.

Μετά από 10 γύρους νικά όποιος έχει τους περισσότερους πόντους.

✋ Πεντάλιθα

Εδώ παίζεις μόνος σου, με το ρολόι. Τέσσερα κοκαλάκια είναι στο πάτωμα και ένα πέμπτο στο χέρι σου. Πατάς «Ρίξε» και το κοκαλάκι πετάγεται ψηλά. Όσο είναι στον αέρα, πατάς μία φορά για κάθε κοκαλάκι που πρέπει να μαζέψεις από κάτω, και μετά άλλη μία στην ώρα που ξαναφτάνει στο χέρι σου.

Τα στάδια είναι τέσσερα: ένα-ένα, δύο-δύο, τρία και ένα, και τα τέσσερα μαζί. Μετά ξαναρχίζουν, πιο γρήγορα και με στενότερο περιθώριο. Έχεις τρεις προσπάθειες (μία ακόμα κάθε φορά που τελειώνεις και τα τέσσερα στάδια, έως πέντε). Το σκορ σου είναι τα επίπεδα που πέρασες και το ρεκόρ σου μένει στη συσκευή σου.

Η αρχαία πεντέλιθα πετιόταν από τη ράχη του χεριού. Τα στάδια, ο χρόνος και οι προσπάθειες εδώ είναι δικά μας, δεν είναι αναπαράσταση.

Κι ένα μικρό κινητό

Παίζεται με το δάχτυλο, ακόμα και σε μικρό κινητό, και με το ποντίκι. Στη βολή αγγίζεις τους αστραγάλους που θες να ξαναρίξεις (ή πατάς τα πλήκτρα 1 έως 4, όπως γράφει ο αριθμός δίπλα σε κάθε κοκαλάκι). Στην πεντάλιθα πατάς το κουμπί ή το Space.

Ακόμα σε εξέλιξη

Και τα δύο παιχνίδια είναι σε εξέλιξη: μπορείς να τα παίξεις ήδη, αλλά οι κανόνες μπορεί ακόμα να αλλάξουν. Προς το παρόν δεν μπαίνει σκορ στην Κατάταξη. Αν η Αφροδίτη σού φαίνεται πολύ συχνή ή πολύ σπάνια, ή αν η πεντάλιθα σού φαίνεται πολύ γρήγορη, πες μας στην κουβέντα στο 💬 Στέκι. Τα διαβάζουμε.

Πάμε για μία βολή;

Τέσσερα κοκαλάκια, ένα πάτωμα από πηλό και μια Αφροδίτη που ποτέ δεν έρχεται όταν τη θες. Τα περιμένουμε στο connect.webcafe.gr.