Κότταβος: οι τελευταίες στάλες του κρασιού

Από σήμερα, κάθε εβδομάδα, δύο παιχνίδια από την αρχαία Ελλάδα έρχονται στο στέκι. Είναι ακόμα σε εξέλιξη: μπορείς να τα παίξεις ήδη, οι κανόνες τους μπορεί να αλλάξουν, και θέλουμε να μας πεις τι σου φάνηκε. Ξεκινάμε με ένα παιχνίδι που έπαιζαν με κρασί στο χέρι.

Μια βραδιά στο συμπόσιο

Όταν τέλειωναν το φαγητό και άρχιζε το κρασί, οι συμπότες ξάπλωναν στις κλίνες. Τότε ερχόταν η ώρα του κοττάβου. Ο καθένας κρατούσε το κύπελλό του, τον κύλικα, και με μια κίνηση του καρπού εκτόξευε τις τελευταίες στάλες του προς έναν στόχο. Και, καθώς έριχνε, έλεγε το όνομα του προσώπου που αγαπούσε: ο τραγικός ποιητής Αχαιός γράφει για συμπότες που φώναζαν τα ονόματα των αγαπημένων τους πάνω από τα πιατάκια.

Το παιχνίδι το περιγράφει ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές του, στο δέκατο πέμπτο βιβλίο, μαζεύοντας στίχους κωμικών ποιητών, και φαίνεται σε πολλά αγγεία με σκηνές συμποσίου. Κατά τον Κριτία ήταν σικελική εφεύρεση, και στους νικητές έδιναν έπαθλα: αυγά, γλυκίσματα και κεράσματα. Οι πηγές μιλούν για περισσότερες από μία μορφές. Εμείς πήραμε δύο:

• Ο κότταβος ο κατακτός: όπως τον καταλαβαίνουμε, μια ψηλή ράβδος σαν λυχνοστάτης και, στην κορυφή της, ένα μικρό δισκάκι, η πλάστιγξ. Έπρεπε να το ρίξεις, ώστε να πέσει πάνω στον μεγαλύτερο δίσκο, τον μάνη, χαμηλότερα στη ράβδο, και να κουδουνίσει.
• Η μορφή με λεκάνη: μέσα στο νερό επέπλεαν μικρά πιατάκια, τα οξύβαφα, και στόχος ήταν να τα βυθίσεις με το κρασί· νικούσε όποιος βούλιαζε τα περισσότερα.

Πώς παίζεται εδώ

Ο παίκτης ξαπλώνει αριστερά, σε μια κλίνη, με το λυχνάρι να φωτίζει τον τοίχο και τον μαίανδρο από πάνω. Σύρεις το δάχτυλο ή το ποντίκι προς τα πίσω από το κύπελλο: η κατεύθυνση δίνει τη γωνία, το μήκος της έλξης τη δύναμη. Όταν αφήσεις, ξεχύνονται πέντε στάλες, με λίγη διασπορά, όπως θα έπεφταν από ένα αληθινό κύπελλο. Με πληκτρολόγιο παίζεις με τα βέλη και το διάστημα, και στο κινητό υπάρχουν κουμπιά για να διορθώσεις λίγο τη γωνία ή τη δύναμη.

Στην πλάστιγξ, χρειάζονται τουλάχιστον δύο στάλες για να κουνήσεις το δισκάκι. Αν το πετύχεις στο κέντρο, γλιστρά κατά μήκος της ράβδου, πέφτει στον μάνη και ηχεί: 10 πόντοι. Αν το χτυπήσεις στο πλάι, πετάγεται και πέφτει στο πάτωμα: 3 πόντοι.

Στα οξύβαφα, δύο πιατάκια επιπλέουν στη λεκάνη. Ένα βουλιάζει όταν πέσουν μέσα του τουλάχιστον δύο στάλες, και παίρνεις 5 πόντους για καθένα. Αν σημαδέψεις ανάμεσά τους, μπορεί να βουλιάξουν και τα δύο.

Δέκα ρίψεις, ως τέσσερις συμπότες

Ο γύρος έχει δέκα ρίψεις για τον καθένα. Σε κάθε ρίψη ο στόχος αλλάζει απόσταση, και είναι η ίδια για όλους, ώστε να παίζετε στα ίσια. Παίζεις μόνος σου, ή μέχρι τέσσερις στην ίδια οθόνη, με τη σειρά, γράφοντας τα ονόματά σας: ένα μικρό συμπόσιο με το κινητό ή τον υπολογιστή στη μέση του τραπεζιού. Το καλύτερο σκορ σου κρατιέται στη συσκευή σου.

Πριν από κάθε ρίψη μπορείς να την αφιερώσεις: γράφεις ένα όνομα, ή πατάς το 🎲 και σου βγάζει ένα τυχαίο από την εποχή. Πάνω από το κύπελλο σηκώνεται η φράση «Αυτό για σένα, …». Δεν αλλάζει τη βαθμολογία, είναι για το κέφι.

Όλο το παιχνίδι σε 9 διαφάνειες

Αν θες να το δεις όλο με μια ματιά, ή να το δείξεις στην παρέα πριν στήσετε συμπόσιο, εδώ είναι η παρουσίαση του Κοττάβου. Σύρε ή πάτα τα βελάκια, και με το ⛶ Σινεμά τη βλέπεις σε όλη την οθόνη.

Τι ξέρουμε και τι εφεύραμε

Ξέρουμε ότι ο κότταβος ήταν παιχνίδι των συμποσίων, ότι είχε περισσότερες από μία μορφές και ότι γύρω του πήγαιναν οι ευχές για τους αγαπημένους. Δεν ξέρουμε με βεβαιότητα πώς μετρούσαν οι αρχαίοι την επιτυχία. Τη βαθμολογία, τις δέκα ρίψεις, τις πέντε στάλες, το πόσες χρειάζονται για να πέσει ή να βουλιάξει κάτι, τις αποστάσεις που αλλάζουν, και το ακριβές σχήμα του βάθρου, της λεκάνης και της κλίνης, τα εφεύραμε ή τα στυλιζάραμε εμείς για να παίζεται. Το παιχνίδι είναι μια αναπαράσταση της ιδέας, όχι αντίγραφο του πρωτότυπου. Όλα αυτά τα γράφει και η σελίδα 📜 Η ιστορία μέσα στο παιχνίδι.

Σε εξέλιξη

Ο Κότταβος είναι καινούριος και σημειώνεται ως «σε εξέλιξη». Δεν στέλνει ακόμα το σκορ σου στην Κατάταξη, και οι κανόνες του μπορεί να αλλάξουν: ίσως οι στόχοι να σου φανούν πολύ μικροί ή πολύ μεγάλοι. Δοκίμασέ τον και πες μας στην κουβέντα του στεκιού πώς σου φάνηκε. Τον βρίσκεις στην ενότητα 🏛️ Παιχνίδια από τα Αρχαία Ελληνικά χρόνια, στο connect.webcafe.gr. Την Πέμπτη έρχεται το επόμενο.

Σήκωσε το κύπελλο: αυτή η ρίψη είναι για κάποιον. Ποιον;